GEDmatch gebruiken om DNA-resultaten van verschillende labs te vergelijken
Heb je een DNA-test gedaan bij MyHeritage, en je nichtje bij Ancestry?
Of misschien heb je zelfs twee verschillende tests gedaan om te zien of ze overeenkomen? Het is een veelvoorkomende situatie in de wereld van de genealogie. Het probleem is dat de databases van de verschillende labs (zoals Ancestry, MyHeritage, 23andMe en FamilyTreeDNA) meestal niet met elkaar praten.
Ze gebruiken verschillende technologieën en chips om je DNA af te lezen. Gelukkig is er een oplossing: GEDmatch.
Dit is een krachtig, gratis platform waarmee je DNA-bestanden van verschillende labs op één plek kunt uploaden en vergelijken.
In dit artikel lees je hoe je dat slim en veilig doet, speciaal voor de beginnende gebruiker op B1-niveau.
Wat is GEDmatch eigenlijk?
Stel je GEDmatch voor als een grote, openbare vergaderzaal voor stamboomonderzoekers. De grote labs zoals Ancestry of 23andMe zijn gesloten clubs; je kunt daar alleen resultaten vergelijken met mensen die exact dezelfde test hebben gedaan bij dat bedrijf. GEDmatch is de neutrale grond.
Het is een website waar je je DNA-bestand (meestal een .zip of .txt bestand) kunt uploaden.
Wanneer je je bestand uploadt, zet GEDmatch het om naar een universeel formaat. Dit formaat heet een "raw data" bestand.
Nu kun jij je DNA vergelijken met iedereen die ook geüpload heeft, ongeacht of zij oorspronkelijk bij Ancestry, MyHeritage of een andere aanbieder hebben getest. Het is de brug tussen de gescheiden eilanden van de verschillende DNA-labs.
Waarom zou je DNA van verschillende labs vergelijken?
Er zijn een paar goede redenen waarom dit handig is:
- Meer matches vinden: Als je alleen bij MyHeritage hebt getest, mis je alle matches die alleen bij Ancestry hebben getest. Door je bestand naar GEDmatch te uploaden, vergroot je je vijver enorm.
- Betere segmentanalyse: GEDmatch biedt geavanceerde tools om precies te zien op welk chromosoom en welk stukje (segment) jij overeenkomt met een match. Dit helpt bij het bepalen van de verwantschapsgraad.
- Controle: Sommige mensen doen meerdere tests om de nauwkeurigheid te controleren. GEDmatch is perfect om deze resultaten naast elkaar te leggen.
Stap 1: Het verkrijgen van je raw data-bestand
Voordat je naar GEDmatch gaat, moet je je DNA-bestand downloaden bij de oorspronkelijke aanbieder.
Dit is meestal een eenvoudig proces, maar het verschilt per lab. Bij Ancestry en MyHeritage log je in op je account en ga je naar je DNA-instellingen. Zoek naar een optie die zegt "Download je raw DNA-data".
Je ontvangt vaak een e-mail ter bevestiging. Bij 23andMe en FamilyTreeDNA werkt het vergelijkbaar.
Zorg dat je het bestand opslaat op een plek op je computer waar je het makkelijk terugvindt, zoals je bureaublad of downloads-map.
Let op: deze bestanden zijn groot, dus het kan even duren om te downloaden.
Stap 2: Een account aanmaken op GEDmatch
Ga naar de website van GEDmatch.com. De interface ziet er wat ouderwets uit, maar hij is functioneel.
Je kunt een gratis account aanmaken door je e-mailadres en een gebruikersnaam op te geven. Je ontvangt een bevestigingsmail. Klik op de link in die mail om je account te activeren.
Veiligheid is belangrijk. Gebruik een unieke wachtwoord voor GEDmatch, want het is een openbaar platform.
Bedenk dat je persoonlijke genetische data uploadt. Lees de privacyvoorwaarden goed door, zodat je weet wat er met je data gebeurt.
Stap 3: Je DNA-bestand uploaden in GEDmatch
Nadat je bent ingelogd, zie je een startscherm met veel informatie. Zoek naar het gedeelte "Upload your DNA data".
- Klik op "Choose File" of "Bladeren".
- Selecteer het zip-bestand van je DNA-test (bijvoorbeeld van Ancestry of MyHeritage).
- Geef je kit een naam (bijvoorbeeld "Mijn test" of de naam van de persoon).
- Kies het juiste lab uit de lijst (dit helpt GEDmatch bij het interpreteren van de data).
- Klik op "Upload".
Hier voeg je het bestand toe dat je zojuist hebt gedownload. Het proces van verwerken kan enkele uren tot een dag duren. Je ontvangt een e-mail wanneer je kit klaar is voor gebruik. De kit krijgt een uniek nummer (bijvoorbeeld A123456).
Stap 4: DNA-resultaten vergelijken met de One-to-Many tool
Als je kit verwerkt is, begint het echte werk. De meest gebruikte tool om te zien met wie je allemaal overeenkomt, is de "One-to-Many" tool.
Deze tool bevindt zich meestal onder het menu "DNA Applications" aan de rechterkant van je dashboard. Wanneer je hierop klikt, krijg je een lijst te zien. Voer je eigen kitnummer in bij het veld "Select Kit".
Klik op "Display Results". Je ziet nu een tabel met honderden, soms duizenden matches. Deze lijst toont:
- De naam van de match (als ze die hebben ingevuld).
- Het kitnummer.
- De grootte van de grootste overlappende segment (in centimorgans, cM).
- Het totaal aantal cM dat je deelt.
Deze lijst is puur ruwe data. Het toont matches van alle verschillende labs die zijn geüpload naar GEDmatch.
Stap 5: Een specifieke vergelijking maken (One-to-One)
Soms wil je niet alleen een lijst zien, maar specifiek weten hoe jij en een ander persoon overlap hebben. Hiervoor gebruik je de "One-to-One Compare" tool.
Dit is essentieel als je twee verschillende labs met elkaar wilt vergelijken.
- Open de One-to-One tool.
- Vul bij "Kit 1" jouw kitnummer in.
- Vul bij "Kit 2" het kitnummer van de match in.
- Laat de standaardinstellingen staan en klik op "Compare".
Stel: jij hebt een test gedaan bij MyHeritage (kit A) en je hebt een match gevonden die alleen bij Ancestry heeft getest (kit B). Je wilt zien hoe jullie DNA overeenkomt. Het resultaat is een visuele weergaving van je chromosomen.
Je ziet blokjes verschijnen waar jullie DNA overlappen. Dit is handig om te bepalen of een match echt familiaal is of toeval. Als je twee verschillende labs wilt vergelijken (bijvoorbeeld je eigen Ancestry-raw data versus je MyHeritage-raw data), voer je beide eigen kitnummers in. Dit helpt om de kwaliteit van de data te controleren.
Belangrijke termen bij het vergelijken
Als je door de resultaten bladert, kom je termen tegen die belangrijk zijn om te begrijpen:
- Centimorgan (cM): Dit is een maat voor genetische afstand. Hoe meer cM je deelt met een match, hoe nauwer de verwantschap. Een match van 7 cM is klein, terwijl een match van 100 cM duidt op een (half)neef.
- SNPs (Single Nucleotide Polymorphisms): Dit zijn de specifieke punten op je DNA die worden vergeleken. GEDmatch gebruikt deze om overeenkomsten te vinden.
- Segmenten: Stukjes op een chromosoom waar jij en een match identiek DNA delen.
Hoe om te gaan met verschillen tussen labs
Wanneer je DNA van verschillende labs vergelijkt, zul je merken dat niet alle data perfect overeenkomt. Dit is normaal. De labs gebruiken verschillende "chips" om je DNA af te lezen.
De ene chip meet meer punten dan de andere. Als je je Ancestry-data vergelijkt met je MyHeritage-data op GEDmatch, zul je zien dat ze niet 100% identiek zijn. Sommige stukjes DNA worden door de ene lab wel gemeten en door de ander niet.
GEDmatch probeert dit te compenseren door te focussen op de punten die beide labs wel hebben gemeten.
Het is dus belangrijk om te onthouden dat de getallen altijd indicatief zijn en geen exacte wetenschap.
Veiligheid en privacy op GEDmatch
GEDmatch is een open platform. Dat betekent dat je matches kunnen zien dat jij matched bent met bepaalde personen, tenzij je je instellingen aanpast.
Je kunt in je instellingen aangeven of je zichtbaar bent voor iedereen of alleen voor geregistreerde gebruikers.
Een tip: gebruik een schermnaam (alias) in plaats van je echte naam als je privacy belangrijk vindt. Je kunt je kit altijd "privaat" zetten, wat betekent dat anderen je niet in hun lijsten zien, maar jij hen wel. Dit is handig als je alleen wilt zoeken zonder zelf gevonden te worden.
Conclusie
GEDmatch is een onmisbaar gereedschap voor iedereen die serieus bezig is met DNA-genealogie. Het breekt de muren af die de grote labs om hun databases hebben gebouwd.
Door je DNA-resultaten van verschillende labs te uploaden, krijg je een completer beeld van je afkomst en vind je onbekende familieleden via een DNA-match die je anders nooit had ontdekt. Het vergt even wat moeite om de interface te begrijpen, maar als je eenmaal weet hoe de One-to-Many en One-to-One tools werken, opent er zich een nieuwe wereld voor je stamboomonderzoek.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Hoe vergelijk je twee DNA-monsters?
In GEDmatch wordt elk monster (kit) vergeleken op basis van overlappende DNA-segmenten. Wanneer je de One-to-One tool gebruikt, zoekt het systeem naar stukjes DNA die identiek zijn tussen twee kitnummers.
Hoe kan ik mijn DNA vergelijken met DNA van andere mensen?
Je hoeft geen enzymen te gebruiken zoals in een laboratorium; GEDmatch doet de berekening digitaal door de raw data te analyseren.
Welke DNA-test is het meest betrouwbaar?
Dit proces heet DNA-matching. Nadat je je bestand hebt geüpload naar GEDmatch, gebruikt de site een algoritme om jouw DNA te vergelijken met alle andere geüploade bestanden in de database. Als er een significant segment overlap is, wordt die persoon als match getoond.
Je kunt dit doen met de "One-to-Many" functie om een lijst te zien, of met "One-to-One" voor een gedetailleerde analyse. De betrouwbaarheid hangt af van de vraag wat je wilt weten. Voor genealogie (verwantschappen) zijn de grote labs zoals Ancestry en 23andMe erg betrouwbaar omdat ze grote databases hebben. GEDmatch zelf voert geen tests uit; het verwerkt de data van deze labs. De nauwkeurigheid van de match hangt dus af van de kwaliteit van het oorspronkelijke raw data-bestand dat je uploadt.