Hoe zoek je in het Nationaal Archief vanuit je huiskamer
Wil je weten hoe je in het Nationaal Archief kunt zoeken zonder je huis te verlaten?
Goed nieuws: veel archiefstukken zijn online beschikbaar. Toch is het slim om te weten hoe de website werkt, wat je zelf kunt vinden en wanneer je hulp nodig hebt. In dit artikel lees je hoe je vanaf je bank online onderzoek doet, hoe je stukken aanvraagt en wat je moet weten over beperkt openbare archieven.
Waarom online zoeken in het Nationaal Archief?
Het Nationaal Archief bewaart documenten die belangrijk zijn voor iedereen in Nederland. Je denkt misschien dat je naar Den Haag moet om iets te bekijken, maar steeds meer is digitaal te raadplegen. Online zoeken is handig, snel en vaak gratis.
Je kunt vanuit huis bladeren door inventarissen, scans bekijken en informatie verzamelen voor je onderzoek.
Of je nu een stamboom maakt, een schoolproject doet of gewoon nieuwsgierig bent: je begint achter je computer.
Stap 1: Ga naar de website en start met zoeken
De makkelijkste manier om te beginnen is de website van het Nationaal Archief. Op de homepage zie je verschillende hoofdstukken, zoals Onderzoeken, Beleven en Archiveren. Kies voor Onderzoeken.
Daar vind je de knop Archieven, Foto’s en Zoekhulpen. Gebruik de zoekbalk om te zoeken naar een persoon, een plaats of een thema. Je kunt ook de filters gebruiken om de resultaten te beperken tot bijvoorbeeld foto’s of specifieke archiefcollecties.
Tip: Probeer verschillende zoekwoorden. Een naam kan op verschillende manieren zijn geschreven.
Gebruik ook synoniemen, zoals ‘tweede wereldoorlog’ in plaats van ‘oorlog’, of een plaatsnaam in plaats van een thema.
Stap 2: Bekijk de archiefinventaris
Als je een archief hebt gevonden, open je de inventaris. Een inventaris is een lijst met de stukken die in dat archief zitten.
Bij elk stuk staat een korte beschrijving. Soms zie je een icoontje dat aangeeft of een stuk openbaar is. Veel stukken zijn direct online in te zien.
Je kunt de scans bekijken en downloaden als dat mag. Stukken die niet openbaar zijn, staan soms apart aangegeven.
Dan staat er een symbool bij, zoals een rondje met een schuine streep. Dit betekent dat het stuk beperkt openbaar is. Je kunt deze stukken niet direct online bekijken. Later in dit artikel lees je hoe je toch inzage krijgt.
Stap 3: Scans bekijken en bewaren
Veel collecties zijn gedigitaliseerd. Je kunt de scans van bijvoorbeeld stamboeken, kaarten of foto’s vanuit huis bekijken.
Klik op een scan om hem te vergroten. Soms kun je een scan downloaden, afhankelijk van de rechten.
Let op: voor sommige stukken gelden auteursrechten of privacyregels. De website geeft aan wat mag. Voor wie bezig is met genealogie: de scans van stamboeken zijn vaak digitaal in te zien.
Je kunt ze bekijken zonder naar de studiezaal te komen. Dit is een handige manier om vanuit huis je voorouders te zoeken.
Stap 4: Wanneer reserveer je een bezoek aan de studiezaal?
Niet alles is digitaal beschikbaar. Sommige archiefstukken moet je in de studiezaal bekijken.
Ook voor beperkt openbare stukken moet je vaak langs komen. Als je iets wilt bekijken dat niet online staat, reserveer je een plek in de studiezaal. Dit kan via de website.
Je reserveert een tijdstip en geeft aan welke stukken je wilt inzien. Het Nationaal Archief geeft aan dat iedereen een plek moet reserveren om onderzoek te doen.
Plan je bezoek daarom vooruit. Check de openingstijden en de huisregels op de website.
Stap 5: Beperkt openbare archieven inzien
Een deel van de archieven is beperkt openbaar. Voor een overzicht van de regionale archieven in Gelderland en Overijssel kun je onze gids raadplegen, aangezien je deze stukken niet zomaar online kunt bekijken.
De reden kan zijn: privacy van personen, staatsveiligheid of gevoelige informatie. In de inventaris zie je per stuk of het beperkt openbaar is en tot wanneer. Wil je een beperkt openbaar stuk toch bekijken?
Dan dien je een inzageverzoek in. Dit verzoek legt uit welke stukken je wilt zien en waarom.
Het Nationaal Archief beoordeelt je verzoek. Als het wordt goedgekeurd, kun je de stukken in de studiezaal komen bekijken.
Je mag geen foto’s of kopieën maken, tenzij er sprake is van een uitzondering, zoals een juridische noodzaak of een persoonlijk document van emotionele waarde.
Stap 6: Een inzageverzoek indienen
Hoe dien je een verzoek in? Dat kan op verschillende manieren:
- Gebruik het formulier dat verschijnt als je klikt op een beperkt openbaar inventarisnummer.
- Stuur een e-mail naar info@nationaalarchief.nl.
- Bel of chat met het Nationaal Archief (dinsdag tot en met vrijdag van 13.00 tot 17.00 uur).
- Stuur een brief naar het Nationaal Archief in Den Haag.
Vermeld in je verzoek duidelijk om welke archiefnaam, archiefnummer en inventarisnummers het gaat.
Leg uit waarom je de stukken wilt inzien. Voeg bewijsstukken bij als dat nodig is, bijvoorbeeld als je een familielid bent en om inzage van persoonsgegevens vraagt.
Stap 7: Zoeken naar personen en families
Veel mensen willen vanuit huis zoeken naar hun voorouders. Een goed startpunt is om het Gelders Archief te doorzoeken voor stamboomonderzoek, maar dat kan ook via de website van het Nationaal Archief.
Je vindt er informatie over de Tweede Wereldoorlog, militaire dienst en andere onderwerpen. Zoek bijvoorbeeld naar een naam in combinatie met een plaats of een jaar. Gebruik ook de speciale zoekhulpen voor genealogie.
Deze staan op de website en helpen je op weg. Let op: niet alle persoonsgegevens zijn openbaar.
Soms is inzage alleen mogelijk met een verzoek. Houd hier rekening mee bij je zoektocht.
Stap 8: Tips voor een soepele zoektocht
- Gebruik verschillende zoekwoorden en spellingen.
- Bekijk de zoekhulpen voor specifieke thema’s, zoals oorlog, slavernij of overheidsdocumenten.
- Lees de beschrijvingen in de inventaris goed door.
- Check of een stuk openbaar is of beperkt openbaar.
- Reserveer op tijd een plek in de studiezaal als je iets wilt bekijken dat niet online staat.
Veelgestelde vragen
Hoe zoek ik in een archief vanuit huis?
Ga naar de website van het Nationaal Archief, kies Onderzoeken en gebruik de zoekbalk. Je kunt zoeken op naam, plaats of thema.
Wat is het verschil tussen openbaar en beperkt openbaar?
Veel stukken zijn online in te zien. Voor beperkt openbare stukken dien je een verzoek in.
Hoe vraag ik stukken aan uit het Nationaal Archief?
Openbare archieven zijn vrij toegankelijk online of in de studiezaal. Beperkt openbare archieven zijn alleen in te zien na een verzoek en onder voorwaarden, bijvoorbeeld vanwege privacy. Heb je hulp nodig? Bekijk dan onze veelgestelde vragen over archiefonderzoek. Geef in je verzoek aan welke archiefnaam, archiefnummer en inventarisnummers je wilt inzien en waarom.
Dien het in via het online formulier, e-mail, telefoon of post. Het Nationaal Archief beoordeelt je verzoek.